Zojuist gelezen……..

Zomervakantie, bij uitstek de gelegenheid om een aantal boekwinkels in Hongarije te bezoeken. Dankzij zomeraanbiedingen kom ik dan regelmatig met meerdere aankopen terug bij de tent om daar onder het genot van een goed glas Hongaarse wijn enige uren heerlijk te lezen. Iedereen heeft zo zijn eigen uitspattingen. Deze zomer verliep voor mij iets anders, geen tripje naar Hongarije, dus ook niet snuffelen in boekwinkels. Via verschillende kanalen kreeg ik toch een aantal nieuwe boeken.

Bartis Attila - A vége

Van Bartis Attila las ik zijn nieuwste roman A vége. Aangeraden door een docente uit Debrecen dus ik wist dat het een goed boek moest zijn. Daarnaast had ik ook zeer genoten van zijn vorige boek Nyugalom, dat onder de naam Rust in 2011 in Nederland verscheen. Nyugalom verscheen in Hongarije in 2001 dus men heeft lang moeten wachten op de opvolger, de verwachtingen waren dan ook hoog gespannen.

In A vége vertelt Szabad András hoe hij na de dood van zijn moeder begin jaren ‘60 met zijn net uit de gevangenis vrijgelaten vader terecht komt in Budapest. De eerste herinnering die opkomt is van grijze schemering die het hele leven doortrekt. De vader, die ook Szabad András heet net als grootvader en overgrootvader, mag vanwege zijn gevangenisstraf niet meer in het onderwijs werken en krijgt een baantje als magazijnbediende in een fabriek. De zoon krijgt met kerst een oude Zorki-camera en maakt daarmee zijn eerste foto’s. De kerstboom, de kale peer die de kamer verlicht, de stofzuiger en de overbuurvrouw die achter de vitrage de bloemen water geeft. Onderwerpen die niemand iets zeggen, zelfs de laborant weigert de opnames af te drukken, zonde van het papier. Maar voor András vertegenwoordigen ze zijn wereld. Hij beleeft de werkelijkheid in foto’s. Het lijkt alsof je een fotoalbum in handen hebt met op elk van de ruim 600 pagina’s één of meer afbeeldingen met daarop één onderwerp of persoon centraal. De foto’s lijken niet altijd chronologisch gerangschikt alsof ze net voor het inplakken op de grond zijn gevallen en door elkaar gegaan zijn. In dat mozaïek van korte episodes worden de lijnen vanuit het verleden via het heden naar de toekomst langzaam zichtbaar. Op de achtergrond laten oude doodgezwegen trauma’s soms weer even hun grimmige gezicht zien. De vader en de zoon wonen in één huis maar leven volledig langs elkaar heen. De zoon András is een eenling, slechts met weinigen heeft hij echt contact. Wel met de oude gravin die boven hen woont en met zijn vriend Kornél. Met hem vormt hij, als het ware gemodelleerd naar Kosztólányi en Kornél Esti, een twee-eenheid van aantrekken en afstoten. De jonge András groeit op, stopt met school, vind een baantje, krijgt diverse moeizame relaties en blijft altijd fotograferen. Tussen de regels door zie je soms de geschiedenis van Hongarije, het verhaal wordt hier niet optimistischer van. De gebeurtenissen zijn doorweven met mooie waarnemingen en gedachten. Na de dood van moeder tilt hij haar samen met de vader op om haar op een bed te leggen. “We hoefden ons niet in te spannen. Alsof ze slechts een vlinder was, zo licht was haar lichaam geworden toen haar geest uit haar opsteeg. Van de vijftig-en-een-paar kilo die moeder woog bleken er eenvoudig minstens vijftig van haar ziel te zijn.”

A vége is moeilijk te beschrijven, niet in een hokje of genre te stoppen. Wat het wel is? Het is een geweldig boek! Het overrompelt je, het grijpt je bij de strot en laat je niet meer los, je blijft lezen en herlezen en ontdekt steeds nieuwe gezichtspunten. Het is alsof je door een camera met een gebarsten lens kijkt. Achter de illusie van het dagelijks leven vang je af en toe een glimp op van een andere werkelijkheid. Om met de schrijver van de flaptekst, Kemény István te besluiten: Het maakt niet uit of je Szabad András een maniak vindt of blind van hem gaat houden, je krijgt hoe dan ook het gevoel dat het leven alleen de moeite waard is, als je leeft zoals hij, met die intensiteit.

Zelei Bori – Kevert

De naam van schrijfster Zelei Bori kwam ik voor het eerst tegen in een artikel in de Hongaarse Elle. In dit artikel werden vier jonge vrouwen geportretteerd die allen op hun eigen vasthoudende wijze hun droom verwezenlijkten. Eén van de vier was Törtelli Nikolett, Hongaarstalige gids in Nederland. U kent haar allemaal als schrijver en vertaler voor Most Magyarul! Zij was voor mij ook de aanleiding om dat artikel te lezen. In hetzelfde stuk werd over Zelei Bori geschreven dat zij de financiering van haar debuut geheel op eigen kracht rond kreeg via crowd-funding en dat het een boek was over thema’s die jongeren aanspreken. Hoewel ik niet helemaal in die categorie pas was ik toch nieuwsgierig geworden.

Cover of KevertDe titel Kevert werd geïnspireerd door een goedkoop mixdrankje dat in elke grote en kleine supermarkt verkocht wordt. Voor veel jongeren de eerste kennismaking met alcohol. Het boek is zelf ook een mix van elf verschillende elementen, de één wat pittiger dan de andere. Ik hoop dat de thema’s die aan bod komen niet voor alle jongeren uit eigen ervaring herkenbaar zijn. We zien een mix van regelrechte narigheden en zaken die gewoon bij volwassen worden horen. Gebroken gezinnen, gescheiden of overleden ouders, drugs, verliefd zijn op iemand van hetzelfde geslacht of op je veel oudere leraar. De verhalen zijn vlot geschreven, in lekker modern Hongaars. Soms moet je even door de afkortingen heen komen maar het is niet zo dat het boek alleen maar straattaal bevat. Het ene verhaal spreekt meer aan dan het andere. Zeer aangrijpend vond ik het verhaal van een meisje waarvan de oudere zus verslaafd is. Zonder dat het een zielig verhaal wordt laat ze zien wat zoiets betekent voor haar en haar kleinere broertje. Hoe ze zich na verloop van tijd afvraagt of ze nog wel van haar zus, met wie ze vroeger alles deelde, kan houden. Mooi van toon is het verhaal over een druivenoogst waarin twee jongeren elkaar kussen in een roes van zomerwarmte en de geur van net geperste druiven. Pas in de laatste regels blijkt dat het om twee meisjes gaat.

Kevert is ondanks de soms zware thema’s een mooie bundel. Zelei Bori een schrijfster die we in de gaten moeten houden.

Kiss Tibor Noé – Aludnod kellene

Deze schrijver kwam ik tegen op de website van een literair tijdschrift. Daar zijn er trouwens een heel aantal van in Hongarije en sommige zijn zeer de moeite waard. Op betreffende site las ik een bespreking van de tweede roman van Kiss en een fragment daaruit. Dat was Cover of Aludnod kellenevoldoende om het boek te bestellen. Zonder enige inleiding zit je direct op pagina één in de verlatenheid van een afgedankt landbouwcollectief, een soort nederzetting buiten de bewoonde wereld. Er zijn een paar bewoners achtergebleven en er is een instituut voor gehandicapten. Met elkaar vormen ze een eigenaardig soort samenleving. In de euforie na de omwenteling is het collectief ontmanteld. Toen het stof weer was gaan liggen bleek er geen hemel op aarde te zijn neergedaald. De achterblijvers leven met elkaar maar het is ieder voor zich. Iedereen houdt iedereen in de gaten. De spanning is altijd en overal voelbaar. Het kan eigenlijk alleen maar fout gaan. In korte stukjes wordt deze situatie beschreven vanuit wisselende gezichtspunten. Iedereen wordt daarmee sympathiek en afstotelijk tegelijk. De sfeer van het boek doet denken aan de toon van Krasznahorkai László en Bodor Ádám,  droog, emotieloos, zwartgallig met een zekere mate van overdrijving. Het gevoel van verlies, vergankelijkheid ademt uit elke regel. Het verlies van je kunstgebit, je bril, je been, je vrouw, je kind, je eigenwaarde, je hoop op een beter leven na de omwenteling,  je reden van bestaan. Even abrupt als het begon eindigt het boek ook weer. We hebben even meegelopen met de achterblijvers maar we hebben niets voor hen kunnen doen. Wij gaan verder zij blijven opnieuw achter.

Drie zware, zwarte boeken realiseer ik me nu ik dit stukje nog eens terug lees. En toch heb ik ze alle drie met veel plezier gelezen. A vége biedt een inkijkje in de menselijke ziel, laat je verdwalen in de vele lagen daarvan en geeft soms een sprankje hoop voor de toekomst. Kevert geeft op een lichte toon woorden aan zaken die je meestal stamelend achterlaten. Aludnod kellene is één beeldende sfeertekening van een periode in de geschiedenis die in het teken stond van hoop, maar het liep toch iets anders.